عبدالله مستوفى

88

شرح زندگانى من ( تاريخ اجتماعى وادراى دوره قاجاريه ) ( فارسى )

صلح موفق گرديده است . » تعهدات رسمى جداگانه كه بموجب مراسله تحصيل كرده‌ايد سه فقره ، و اولى آن راجع بتجديدنظر در معاهدات است كه مسأله را به اطرافه تشريح ، و ثابت كرده‌ايم كه دولت ايران از اين راه جز ضرر حاصلى نخواهد داشت . دومى راجع بجبران خسارت مادى مملكت ايران ، بواسطهء دول متخاصمهء ديگر است كه دولت انگلستان متعهد شده است كه در اين مشروع با ايران موافقت نمايد . خسارتى كه از جنگهاى بين المللى بايران وارد آمده است از سه دولت انگليس و عثمانى و روس است . كلمهء « ديگر » كه بعد از جملهء « دول متخاصمه » افزوده شده ، انگليس را كه يكى از دول متخاصمه و خسارات وارده از آن دولت بايران زياد است از تأديهء خسارت مستثنى مينمايد . عثمانى هم كه تقريبا با ايران همسرحد نيست و آن حدودى كه از سكنه و قشون آن حدود بايران خسارت رسيده است در تصرف دولت انگليس مىباشد كه او خود از پرداخت خسارت معاف شده است ، باقيماند دولت روس ، با اوضاعيكه براى دولت قديم روس پيش آمده ، ما نميدانيم موافقت دولت انگلستان در جبران خسارات وارده بايران چه خواهد بود و دولت انگلستان كه با همهء مساعى و مجاهدات از عهدهء رفع اختلافات بين خود و آن دولت برنمىآيد چگونه با ايران در مطالبهء خسارات وارده موافقت مؤثرى كه داراى نتيجهء فعلى باشد مىنمايد ؟ نه اين باشد ما معتقد باشيم كه شما ندانسته دل خود را به اين جمله از مراسلهء سفارت انگليس خوش كرده‌ايد ، زيرا ما شما را مزورتر از آن ميدانيم كه به اين مطلب ساده برنخورده باشيد . بلكه عقيدهء ما اين است كه براى دلخوشى سايرين ذكر اين ماده را كه هيچوقت صورت وقوع پيدا نميكند ، از انگليسها خواسته‌ايد ، آنها هم بذكر جملهء بىاساس دل شما را شاد و مبارك مرده آزاد كرده‌اند . مادهء سوم مراسله راجع باصلاحات خطوط سرحدى ايران است در نقاطى كه طرفين آن را عادلانه تصور نمايند . ما سابقا نقاط مختلف فيه در سرحدات خود با انگلستان نداشته‌ايم ، در حدود ايران و عثمانى قديم كه امروزه تازه با انگليس هم سرحد شده‌ايم نيز اختلافات سابقه بتوسط كميسيون مختلط در پنجسال قبل ختم شده است و ما خيلى شك داريم كه با مواظبتى كه شما در حق تلقى ايران داريد كميسيون اصلاح سرحدى را هم مثل كميتهء تجديدنظر گمركى تشكيل نكرده ، و بعنوان عادلانه شدن خطوط سرحدى ، مقدارى اراضى مسلم ايران را بانگليس وانگذاريد . مينويسيد : « موفقيت دولت راجع بعضويت ايران در مجمع اتفاق ملل كه عليحده محرز و مسلم است نيز يك وثيقهء بين المللى مهمى براى استقلال و تماميت ايران ، و از نقطه‌نظر سياست خارجى موجب اطمينان تام مىباشد . » عضويت مجمع اتفاق ملل ، جز يك اعلان از طرف دولت كه بدون هيچ شرط عضويت اين مجمع را قبول مىكند ، چيز ديگرى لازم نداشت كه موفق شدن شما به آن رجز و حماسه